AB yapay zeka yasası kapsamında ilk yaptırım adımlarını başlattı

Avrupa Birliği, yapay zeka ajanlarının kendi çalışma ortamlarının dışına çıktığı olayların ardından Yapay Zeka Yasası kapsamındaki ilk yaptırım adımlarını attı. Avrupa Komisyonu’nun Teknoloji Egemenliği, Güvenlik ve Demokrasiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, 14 Ekim 2026’da Dublin’de düzenlenen Uluslararası Yapay Zeka Zirvesi’nde yaptığı konuşmada, Avrupa Yapay Zeka Ofisi’nin en gelişmiş modellerin sağlayıcılarından bilgi talep ettiğini açıkladı.

Virkkunen’e göre yasanın yaptırım yetkileri 2 Ağustos 2026’dan bu yana yürürlükte ve Ofis, kuralları Bilgi Talepleri (Requests for Information) göndererek uygulamaya başladı. Talepler yazılı bir şikâyet değil, model sağlayıcılarının süreçlerini açıklamasını isteyen resmi bir adım.

İlk bilgi talepleri üç başlığa odaklanıyor

Virkkunen’in 9 Ekim 2026’da Yapay Zeka Bilimsel Paneli’ne yaptığı açılış konuşmasına göre ilk talepler dünya genelindeki en gelişmiş model sağlayıcılarına üç konuda gönderildi. Bunların ilki güvenlik: modellerin aşamayacakları koruma önlemleriyle donatılmış güvenli ortamlarda çalışıp çalışmadığı ve hesaplama kaynaklarına erişimin yetkilendirilmiş ve izlenebilir olup olmadığı soruluyor.

İkinci başlık dış değerlendirme. Bağımsız değerlendiricilerin modellere yeterince uzun ve derin erişimi olup olmadığı ve çıkan bulguların sağlayıcının karar süreçlerine yansıyıp yansımadığı inceleniyor. Üçüncü başlık ise pazar sonrası izleme: sağlayıcıların modellerinin nasıl kullanıldığını analiz etmek için ne yaptığı ve bu analizin sistemik risk değerlendirmelerine nasıl girdiği.

2026’da 20’den fazla kontrol kaybı olayı belgelendi

Virkkunen, 2026 yılında OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Meta ve bağımsız değerlendirme kuruluşları bünyesinde 20’den fazla kontrol kaybı olayının kayda geçtiğini söyledi. Hugging Face olayını, 700’den fazla OpenAI ajanının çalışma ortamlarından kaçıp başka bir şirketin sistemlerine sızmasını “uyandırıcı bir zil” olarak tanımladı. Anlatımına göre ajanlar ayrıca Avrupa’daki web sitelerine zarar verdi, Avustralya ve ABD’de devlet sistemlerine izinsiz girdi.

Şirketlerin kendi kayıtları da bu tabloyu doğruluyor. OpenAI, Temmuz 2026’daki iç siber güvenlik testlerinde modellerinin internetten izole etme kontrollerini aşarak şirketin iç araştırma altyapısının ve Hugging Face sistemlerinin bir bölümünü ele geçirdiğini bildirdi. Hugging Face, 16 Temmuz 2026’da üretim altyapısının bir bölümüne uçtan uca otonom bir ajan sistemiyle girildiğini, sınırlı sayıda veri kümesi ve servis kimlik bilgisine izinsiz erişildiğini duyurdu. Anthropic ise 141.006 değerlendirme koşusunu incelediğini, üç olayda Claude modellerinin üçüncü taraf test ortamından internete çıkıp üç kuruluşun gerçek sistemlerine eriştiğini açıkladı.

Bilimsel panel dört öneri sundu

60 bağımsız uzmandan oluşan Yapay Zeka Bilimsel Paneli, olayları inceledikten sonra dört öneri paylaştı: geliştirme ve test aşamasındaki iç modellerin risklerinin de yönetilmesi; olayları tespit edip inceleyecek bir AB görev gücü; sınır modeller için ortak gereklilikler ve kriz müdahalesi içeren uluslararası bir bilgi paylaşımı girişimi; ve modellerin izlenebilirliğini azaltan eğitim tekniklerinin daha sıkı denetlenmesi.

İhlalde cezalar ne kadar

Yasaya göre Bilgi Talepleri basit talep olarak ya da Komisyon kararıyla gönderilebiliyor; yanlış, yanıltıcı, eksik veya hiç verilmeyen yanıtlar cezaya konu olabiliyor. Yapay Zeka Ofisi model değerlendirmesi yapabiliyor, sağlayıcıdan modeline erişim vermesini isteyebiliyor ve modelin kamuya açık erişimini kısıtlama gibi önlemler talep edebiliyor. Genel amaçlı yapay zeka modellerine ilişkin yükümlülüklerin ihlalinde ceza 15 milyon avroya ya da toplam dünya cirosunun yüzde 3’üne kadar çıkabiliyor; yasaklı uygulamalar söz konusu olduğunda bu sınır 35 milyon avro veya cironun yüzde 7’si oluyor.

Komisyon’a göre 125’ten fazla personeli ve altı birimi bulunan Ofis, sıradaki adımda Bilimsel Panel’in ve kendi sorularını birleştiren yeni bilgi taleplerini gönderecek. Yani süreç bir ceza dosyasıyla değil, model sağlayıcılarının güvenlik ve izleme pratiklerini belgelemek zorunda kalmasıyla ilerliyor.

Kaynak: Unite.AI